Demagog startuje z kwartalnikiem „Obiektyw”. Przyjrzy się dezinformacji „z bliska i od środka”

2 marca 2026 roku wystartował „Obiektyw” – nowy magazyn online Stowarzyszenia Demagog, poświęcony analizom i śledztwom dotyczącym dezinformacji. Pierwsze wydanie bada, jak aktorzy dezinformacji wpływają na społeczeństwo. Autorzy przyglądają się m.in. lekarzowi influencerowi, który zdobywa zaufanie setek tysięcy osób i promuje kosztowne, pseudonaukowe terapie, czy powiązaniom między autorytetami medycznymi, suplementami diety i dezinformacją.

Jak podkreślają przedstawiciele Demagoga, dezinformacja przestała być zjawiskiem marginalnym – obecnie stanowi jeden z głównych czynników wpływających na bezpieczeństwo, zdrowie publiczne, wybory i odporność społeczną. W 2025 oraz na początku 2026 roku kolejne badania pokazały skalę problemu i rosnące poczucie bezradności odbiorców wobec chaosu informacyjnego.

• W globalnym badaniu Pew Research Center przeprowadzonym w 25 państwach mediana odsetka osób uznających dezinformację za poważne zagrożenie wynosi 72 proc., a w Polsce – 85 proc. (najwyższy wynik w całym zestawieniu).

• Równocześnie Reuters Institute w „Digital News Report 2025” pokazuje, że 58 proc. badanych na świecie obawia się dziś trudności w odróżnieniu w internecie treści prawdziwych od fałszywych. Te dane uświadamiają nie tylko znaczną skalę zjawiska, lecz także narastającą niepewność odbiorców wobec informacji, z którymi stykają się na co dzień.

W obliczu tych wyzwań Stowarzyszenie Demagog uruchamia „Obiektyw” – nowy magazyn poświęcony analizom i śledztwom dotyczącym dezinformacji. To kwartalnik online tworzony przez zespół Demagoga i przez współpracujących ekspertów. Jego celem jest przede wszystkim pokazywanie mechanizmów, sieci oraz modeli działania wykorzystywanych we współczesnych kampaniach dezinformacyjnych.

„Obiektyw” ma odpowiadać na problem, który coraz częściej opisują badacze: odbiorcy nie tylko wpadają w pułapki fałszywych narracji, lecz także doświadczają przeciążenia informacyjnego i zniechęcenia. W polskim raporcie Fundacji Pole Dialogu i Uniwersytetu Warszawskiego zwrócono uwagę, że sama korekta fałszu może działać krótkoterminowo, ale bez działań systemowych rośnie poczucie chaosu i bezradności.

Czym jest „Obiektyw”?

„»Obiektyw« to naturalne rozwinięcie misji Demagoga. Przechodzimy od punktowych weryfikacji do form kompleksowych – analiz i śledztw, które pokazują całe ekosystemy dezinformacji. Fact-checking to często początek, a nie koniec pracy związanej z dezinformacją. Interesuje nas nie tylko demaskowanie fałszu, lecz przede wszystkim ustalenie, kto go produkuje, jak jest dystrybuowany oraz komu i w jaki sposób przynosi zyski” – podkreśla Marcel Kiełtyka, redaktor naczelny „Obiektywu” i członek zarządu Stowarzyszenia Demagog oraz Rady Odporności przy MSZ.

„Chcemy odsłaniać mechanizmy stojące za manipulacją, zamiast poprzestawać na jej najbardziej widocznych objawach. Dlatego pracujemy na podstawie transparentnej metodyki, wiarygodnych danych i weryfikowalnych źródeł. Dbamy o kontekst i odpowiedzialność publikacyjną – tak, aby nasze teksty były użyteczne nie tylko dziś, ale także jako punkt odniesienia na przyszłość” – dodaje Marcel Kiełtyka.

Pierwsze wydanie: dezinformacja jako sieć

Inauguracyjny numer „Obiektywu” jest poświęcony hasłu „Sieć. Kto ją zastawia i jak się z niej wyplątać?”. Jak zaznacza Marta Trzeciak, redaktorka prowadząca magazynu, „w pierwszym numerze »Obiektywu« pokazujemy dezinformację jako sieć – złożony system zbudowany z połączonych ze sobą węzłów. To nie jest przypadkowa rozsypanka fałszywych informacji, lecz hierarchiczny układ, który potrafi reagować jak jeden organizm”.

Pierwsze wydanie skupia się m.in. na aktorach dezinformacji – osobach, które tworzą i rozpowszechniają fałszywe informacje, a następnie czerpią z tego korzyści. „Bohaterem naszego śledztwa jest lekarz zdobywający zaufanie czy wręcz uwielbienie setek tysięcy kobiet, których nigdy osobiście nie spotkał i nigdy nie badał w kontakcie bezpośrednim” – mówi Marta Trzeciak. Jak dodaje, mimo braku osobistego kontaktu jego odbiorczynie treści tworzonych przez internetowego medyka nierzadko decydują się przestrzegać restrykcyjnych zaleceń i ponosić wysokie koszty „holistycznej” ścieżki leczenia, sięgające nawet kilkunastu tysięcy złotych w skali miesiąca.

Analiza przeprowadzona przez zespół „Obiektywu” pokazuje, jak w sieci może powstawać ekosystem łączący autorytet medyczny, narracje pseudonaukowe oraz rynek suplementów diety i usług zdrowotnych. Śledztwo obejmuje zarówno analizę publicznych wypowiedzi i rekomendacji zdrowotnych, jak i powiązań promocyjnych oraz komercyjnych związanych z suplementami diety i ofertą diagnostyczną kierowaną do odbiorców internetowych.

W ramach śledztwa redakcja współpracowała z Fundacją Badamy Suplementy, która przeprowadziła niezależne badania laboratoryjne wybranych produktów promowanych w analizowanym ekosystemie. Przeprowadzone testy wykazały, że w jednej z partii suplementu diety Ashwagandha marki Mother’s Protect znajdują się pozostałości chloropiryfosu – pestycydu niedozwolonego w Unii Europejskiej. Substancja została wycofana z użycia ze względu na obawy dotyczące jej potencjalnego działania toksycznego; badania na zwierzętach wskazywały m.in. na możliwy negatywny wpływ prenatalnej ekspozycji na rozwój mózgu płodu.

W związku z poczynionymi ustaleniami redakcja „Obiektywu” skierowała zawiadomienia do właściwych instytucji publicznych, m.in. do Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Dodatkowo zwrócono się do Okręgowej Izby Lekarskiej, Rzecznika Praw Pacjenta oraz Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z wnioskami o analizę wybranych praktyk związanych z publicznym rekomendowaniem terapii, diagnostyki oraz suplementów diety.

W śledztwach i analizach otwierających magazyn zespół przygląda się także temu, jak sieć dezinformacyjna jest budowana, kto ją zasila i w jaki sposób wpływa ona na dyskurs publiczny oraz przestrzeń medialną. Jednym z kluczowych tematów jest także Telegram jako narzędzie zorganizowanego kolportażu prorosyjskiej propagandy. Autorzy Obiektywu pokazują, w jaki sposób chaos informacyjny i pozornie niewinne, angażujące treści mogą stopniowo przyzwyczajać odbiorców do przyswajania prokremlowskich przekazów.

„W pierwszym numerze »Obiektywu« zajmujemy się również tematami związanymi z nowoczesnymi technologiami” – uzupełnia redaktorka prowadząca. Magazyn pokazuje, jak w erze AI może powstawać „fałsz na zamówienie” – oddaje głos ekspertom, którzy przekonują, że to ostatni moment na sensowne interwencje w zakresie regulacji funkcjonowania sztucznej inteligencji.

W numerze znalazły się także trzy przedruki tekstów pierwotnie opublikowanych w portalu demagog.pl. „Nadal aktualna jest nie tylko ich treść, lecz także warsztat pracy i zaangażowanie ich autorów – to właśnie oni tworzą Obiektyw” – podkreśla Marta Trzeciak.

Wszystkie analizy Obiektywu są już dostępne na stronie obiektyw.org.pl.

PRoto.pl jest patronem medialnym projektu.