Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął postępowanie wobec dwóch popularnych influencerów gamingowych i postawił im zarzuty. Według organu publikowane przez nich materiały mogły skłaniać najmłodszych do kupowania produktów przez wywieranie na nich presji. Jeśli zarzuty zostaną potwierdzone, twórcom grożą wysokie kary finansowe.
Promocja ukryta w rozgrywce
Postępowanie dotyczy twórców internetowych działających na YouTubie i TikToku. UOKiK przeanalizował materiały publikowane na kanałach „WojanGames”, „WojanPlus”, „wojanteam_pl”, „Palion Games” oraz „Palion Games Plus”. Zamieszczane tam filmy skupiają się głównie na grze Minecraft i są kierowane przede wszystkim do dzieci w wieku wczesnoszkolnym.
Influencerzy prowadzą także własne sklepy internetowe, w których sprzedają m.in. ubrania, artykuły szkolne, kolorowanki, komiksy i napoje. Zdaniem UOKiK-u promocja tych produktów często staje się częścią publikowanych materiałów. Twórcy płynnie przechodzą od komentowania gry do zachęcania widzów do zakupu swoich produktów, nie oddzielając wyraźnie reklamy od rozrywki.
Urząd wskazuje, że taki sposób prezentowania ofert może naruszać przepisy chroniące najmłodszych konsumentów. Analizy UOKiK-u oraz skargi kierowane do urzędu pokazują, że w niektórych materiałach granica między zabawą a reklamą jest bardzo trudna do zauważenia. Przykładem są wirtualne sklepy tworzone w grze Minecraft, m.in. z wykorzystaniem motywów Żabki lub innych sieci handlowych, w których pojawiają się napoje marek Wojanek i Palionek.
Prezes UOKiK-u Tomasz Chróstny zwraca uwagę, że dzieci wymagają szczególnej ochrony przed agresywnymi reklamami. Jak podkreśla, influencerzy najpierw prowadzą widzów przez rozgrywkę, a chwilę później zachęcają ich do kupowania plecaków, napojów czy koszulek. Taki przekaz może sprawiać, że najmłodsi odbiorcy nie zauważają, gdzie kończy się zabawa, a zaczyna reklama.
UOKiK zwraca uwagę przede wszystkim na sposób, w jaki influencerzy kierują swoje przekazy do dzieci. W swoich materiałach wykorzystują język atrakcyjny dla najmłodszych, rymowanki oraz kolorowe animacje. Przekonują także, że inni młodzi widzowie już kupili promowane produkty, czasem nawet po kilka lub kilkanaście sztuk. Zdaniem urzędu takie komunikaty mogą wykorzystywać dziecięcą potrzebę akceptacji i chęć dorównania rówieśnikom.
Zdaniem urzędu influencerzy wywierają również presję przez podkreślanie ograniczonej dostępności produktów. Przekonują widzów, że oferta wkrótce się skończy i artykuły mogą zniknąć ze sprzedaży. W niektórych materiałach pojawiają się także sugestie, że produkty mają wyjątkowe właściwości, na przykład przynoszą szczęście lub są „magiczne”.
UOKiK zwraca uwagę także na bezpośrednie zachęcanie dzieci do zakupów. Jako przykłady urząd podaje komunikaty sugerujące, że dzięki zakupom w Wojan Shop można wrócić do szkoły „jak sigma”, a także apele o kupowanie limitowanych koszulek i boksów dostępnych w Palion Style.
Dzieci pod szczególną ochroną
Reklama kierowana do dzieci podlega szczególnym ograniczeniom wynikającym zarówno z przepisów krajowych, jak i unijnych. Kluczowe znaczenie mają ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawa o radiofonii i telewizji. Zakazują one bezpośredniego nakłaniania dzieci do kupowania produktów lub zachęcania ich, aby wywierały w tym celu presję na dorosłych.
UOKiK przypomina również, że w swoich rekomendacjach dotyczących oznaczania treści reklamowych przez influencerów wskazywał na konieczność szczególnej ochrony osób poniżej 18. roku życia. Dodatkowe standardy wyznaczają także Kodeks etyki reklamy oraz Karta ochrony dzieci w reklamie opracowane przez Radę Reklamy.
Najmłodsi konsumenci często nie potrafią jeszcze rozpoznać komercyjnego charakteru przekazu, zwłaszcza gdy reklama przybiera formę rozrywki. Zakazany przekaz marketingowy musi jednocześnie spełniać trzy warunki: być skierowany do dzieci, bezpośrednio nakłaniać je do zakupu oraz mieć bezpośredni charakter. Zdaniem Prezesa UOKiK-u materiały publikowane przez obu influencerów mogą spełniać wszystkie te przesłanki.
Jeżeli zarzuty zostaną potwierdzone, twórcom grozi kara w wysokości do 10 proc. rocznego obrotu. Dodatkowo osoba zarządzająca Wojan Group może zostać ukarana sankcją finansową sięgającą 2 mln zł. (ao)
Źródło: uokik.gov.pl, Presja zakupowa na dzieci. Zarzuty dla dwóch influencerów youtubowych, 13.07.202/ Zdjęcie główne: instagram.com/wojan_official
