Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi uruchomiło „What the FEJK”, ogólnopolski program edukacyjny dla uczniów poświęcony dezinformacji i świadomemu odbiorowi mediów. W ramach zajęć młodzież pozna sposoby oceny wiarygodności przekazów, sprawdzania ich autora i źródła, analizowania kontekstu oraz docierania do materiałów pierwotnych. Program oficjalnie zainaugurowano 27 sierpnia 2026 roku podczas konferencji prasowej w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie.
Młodzi kontra dezinformacja
„What the FEJK” powstało w odpowiedzi na rosnącą skalę dezinformacji i szybki rozwój technologii, które pozwalają tworzyć oraz przekształcać treści audiowizualne. Dzięki powszechnemu dostępowi do narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji coraz łatwiej stworzyć realistyczne, ale fałszywe treści, w tym obrazy, nagrania głosu czy materiały wideo. Coraz trudniej jest też ocenić wiarygodność takiego przekazu wyłącznie na podstawie tego, co widzimy lub słyszymy.
Program jest skierowany do uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych. Ma wyposażyć młodych ludzi w narzędzia, które pomogą im samodzielnie oceniać wiarygodność informacji. W trakcie zajęć poznają m.in. sposoby sprawdzania autora i źródła, analizowania kontekstu, docierania do materiałów pierwotnych, porównywania informacji oraz świadomego korzystania z nowych technologii.
Jak zaznaczają twórcy inicjatywy, w „What the FEJK” ważna jest przede wszystkim nauka przez doświadczenie. Uczniowie będą analizować konkretne przekazy, weryfikować źródła, pracować z obrazem i dźwiękiem oraz poznawać mechanizmy manipulacji. W kontrolowanych warunkach sami stworzą także przykładowe zmanipulowane materiały, a następnie spróbują je rozpoznać i zdemaskować.
Co przygotowano dla uczniów?
Program obejmuje trzy uzupełniające się formy zajęć. „What the FEJK TALKS” ma łączyć tematyczną prelekcję z projekcją filmu, który staje się podstawą do rozmowy o dezinformacji i manipulacji. „What the FEJK CLASS” będzie odbywać się na stałej wystawie „Kino Polonia” w Narodowym Centrum Kultury Filmowej. Uczestnicy poznają tam historię propagandy, cenzury, kreowania wizerunku oraz manipulowania przekazem w polskiej kinematografii.
„What the FEJK LAB” to z kolei praktyczne warsztaty prowadzone w profesjonalnych studiach NCKF. Uczniowie będą pracować m.in. w studiu telewizyjnym i dźwiękowym, studiu efektów specjalnych oraz pracowniach animacji i charakteryzacji. Sprawdzą, jak można manipulować materiałem newsowym oraz jak montaż i muzyka wpływają na odbiór wypowiedzi. Zajmą się także klonowaniem głosu i twarzy, treściami generowanymi przez AI, wirtualną rzeczywistością oraz sposobami kreowania wizerunku za pomocą kostiumu czy karykatury.
Jak zapewniają inicjatorzy projektu, scenariusze spotkań są dostosowywane do wieku i poziomu edukacyjnego uczestników. Szkoły mogą korzystać z pakietów łączących trzy aktywności w różnych konfiguracjach: prelekcję, kino i warsztat, prelekcję, kino i wystawę lub prelekcję, wystawę i warsztat.
Pierwsze zajęcia „What the FEJK” mają odbyć się 17 września 2026 roku. Program jest skierowany do szkół z całej Polski i ma być rozwijany do 2028 roku. Jego cyfrowym zapleczem jest strona wtfejk.pl, na której publikowane będą materiały edukacyjne dla uczniów i nauczycieli, rozmowy z ekspertami, nagrania oraz baza wiedzy dotycząca dezinformacji i świadomego odbioru mediów.
Projekt „What the FEJK„ został objęty honorowym patronatem Ministry Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej oraz honorowym patronatem Prezydent Miasta Łodzi Hanny Zdanowskiej. Partnerami programu są Telewizja Polska, Stowarzyszenie Demagog, Sprawdzam to oraz Narodowe Centrum Kultury. W jego realizację zaangażowani są również eksperci zajmujący się dezinformacją, fact-checkingiem, edukacją medialną, sztuczną inteligencją i nowymi technologiami.
Lista partnerów nie jest jednak zamknięta. Organizatorzy nadal poszukują kolejnych sojuszników, którzy pomogą budować koalicję na rzecz przeciwdziałania dezinformacji.
Za pomysł na kampanię, jej oprawę wizualną i sposób komunikacji, a także plan działań w poszczególnych kanałach, media plan i koncepcje materiałów reklamowych odpowiada agencja Oksymoron. (ao)
