Stowarzyszenie Unia Literacka w lipcu 2026 roku rozpoczęło w mediach społecznościowych kampanię pod hasłem „10 procent”. Celem akcji jest wprowadzenie ustawowej stawki minimalnej dla autorów, gwarantującej im 10 proc. od ceny okładkowej każdej sprzedanej książki.
W akcji uczestniczy 20 pisarek i pisarzy. Są to zarówno początkujący pisarze, jak i doświadczeni twórcy. Autorzy publikują w mediach społecznościowych fotografie w otoczeniu przedmiotów codziennego użytku, aby zobrazować stosunek swoich zarobków do cen podstawowych towarów i usług.
Zdjęcia: fot. Łukasz Giza; opracowanie graficzne Tomasz Minkiewicz, facebook.com/unia.literacka
Koncepcja wizualna została przygotowana na podstawie umowy z francuskim stowarzyszeniem La Charte, które analogiczną akcję zrealizowało w 2016 roku pod hasłem „W skórze autora literatury dziecięcej”. Działania te mają na celu bezpośrednie dotarcie do czytelników oraz zbudowanie poparcia dla postulatów legislacyjnych.
Aktualna sytuacja twórców
Inicjatywa ma nagłośnić problem niskich przychodów twórców literackich w Polsce oraz brak przejrzystości finansowej wywołany stosowaniem klauzul poufności w umowach wydawniczych. Jak podaje źródło, średni zarobek autora wynosi obecnie 2 zł i 87 gr od jednego sprzedanego egzemplarza. To dane z raportu „Jeszcze książka nie zginęła” opracowanego w 2025 roku przez Polską Sieć Ekonomii dla Instytutu Książki. Przy cenie okładkowej na poziomie 50 zł honorarium wielu pisarzy, zwłaszcza debiutantów, nie przekracza nawet 5 zł. Twórcy wskazują, że adekwatny podział przychodów trafiających do wydawnictw jest niezbędny do poprawy sytuacji ekonomicznej pisarzy.
Postulaty legislacyjne i standardy zagraniczne
Twórcy domagają się naliczania tantiem bezpośrednio od ceny okładkowej, zamiast od ceny sprzedaży, co ma uprościć weryfikację rozliczeń. Przedstawiciele stowarzyszenia podkreślają, że stawka 10 proc. funkcjonuje już w wielu krajach europejskich, a polscy wydawcy oferują ją autorom z Niemiec czy Hiszpanii przy zakupie praw do tłumaczeń. Zdaniem organizacji dotychczasowe apele nie przyniosły skutku, co uzasadnia potrzebę interwencji ustawodawczej.
Jak podkreślają organizatorzy kampanii, wprowadzenie nowych regulacji ma na celu trwałą ochronę twórców oraz wsparcie krajowej kultury. (mb)
